Μία από τις σημαντικότερες ιδέες της οικονομικής επιστήμης είναι ότι η αξία είναι υποκειμενική.
Αυτό σημαίνει πως εντέλει η αξία προέρχεται από τον ανθρώπινο νου. Δεν ενυπάρχει στα πράγματα που εκτιμάμε.
Θα το εξηγήσω αυτό με κάποια μπλουζάκια που πήγα και έφτιαξα.
Πήγα πρόσφατα στο εμπορικό και αγόρασα δύο μπλουζάκια και κάποια σιδερότυπα. Να ένα από τα μπλουζάκια μου. Απεικονίζει έναν επαναστάτη που έγινε διάσημος στην Κούβα, τον Τσε Γκεβάρα. Και ένα άλλο μπλουζάκι με έναν από τους ήρωές μου, τον Μίλτον Φρίντμαν. Αυτά τα δύο μπλουζάκια μου κόστισαν περίπου τον ίδιο χρόνο και τα ίδια χρήματα για να τα φτιάξω. Το τι ξόδεψα λοιπόν, οι πόροι που αφιέρωσα για να τα φτιάξω είναι οι ίδιοι.
Η αξία όμως που έχει το μπλουζάκι με τον Τσε είναι στην πραγματικότητα πολύ μεγαλύτερη για τους περισσότερους ανθρώπους, απ’ ό,τι η αξία που έχει το μπλουζάκι με τον Μίλτον Φρίντμαν. Αν για κάποιο λόγο ο Τσε χάσει τη δημοτικότητά του, τότε και η αξία που έχει το μπλουζάκι του θα μειωθεί. Αν η αξία της εικόνας του Μίλτον Φρίντμαν αυξηθεί, αν ο Φρίντμαν αρχίσει να αρέσει πολύ, τότε και η αξία που έχει το μπλουζάκι του θα αυξηθεί. Το θέμα είναι όμως ότι αντικειμενικά, από υλική άποψη, αυτά τα μπλουζάκια είναι πανομοιότυπα. Η μόνη διαφορά είναι το τι απεικονίζουν.
Αυτό είναι το καλό με την υποκειμενική αξία: Οι αξίες μας διαφέρουν.
Με τίποτα δεν θα ήθελα να βγω έξω φορώντας ένα μπλουζάκι με τον Τσε, γιατί πιστεύω ότι ήταν παλιάνθρωπος. Θα ήθελα πολύ να φοράω ένα μπλουζάκι με τον Μίλτον Φρίντμαν, ανυπομονώ μάλιστα να το φορέσω για πρώτη φορά, Αναγνωρίζω μεγαλύτερη αξία σ’ αυτό το μπλουζάκι απ’ ό,τι άλλοι άνθρωποι. Κι αυτό είναι ένα από τα θετικά της κατανόησης της υποκειμενικής αξίας.
Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι η αξία δεν βρίσκεται στο ίδιο το αντικείμενο, δεν προέρχεται, όπως πίστευαν οι μαρξιστές ή οι κλασικοί οικονομολόγοι από το ποσό της εργασίας που επενδύθηκε στην παραγωγή του. Η αξία δεν είναι το αποτέλεσμα των πόρων που επενδύθηκαν στην παραγωγή ενός πράγματος.
Εντέλει, τα πράγματα έχουν αξία μόνο αν και μόνο επειδή οι άνθρωποι τα θέλουν. Όσο πιο έντονα θέλουν οι άνθρωποι αυτά τα πράγματα, τόσο πιο πολύτιμα είναι αυτά.
Οι κλασικοί οικονομολόγοι, παρά τις πολλές θαυμάσιες ανακαλύψεις τους, δεν κατανοούσαν την υποκειμενική αξία μέχρι και τα μέσα του 19ου αιώνα, όταν ιδίως ο Καρλ Μένγκερ της Αυστριακής Σχολής συνειδητοποίησε ότι οι άνθρωποι πληρώνουν χρήματα για να αποκτήσουν πράγματα μόνο επειδή θέλουν αυτά τα πράγματα.
Δεν πληρώνουν για πράγματα που δεν θέλουν.
Έτσι, η αξία που οι άνθρωποι έχουν στον νου τους για τα πράγματα που αγοράζουν, μεταδίδεται μέσω των χρηματικών τιμών στις τιμές αγοράς των προϊόντων και των υπηρεσιών.
Μια συνέπεια της υποκειμενικής αξίας είναι πως δεν μπορείτε να μου πείτε ότι με το να προτιμώ το μπλουζάκι του Μίλτον Φρίντμαν έναντι αυτού με τον Τσε κάνω λάθος. Μπορεί εσείς να έχετε άλλη προτίμηση, αλλά αυτή είναι η δική μου.
Εφόσον δεν μπορείτε να διαβάσετε το μυαλό μου, ούτε εγώ το δικό σας, το καλύτερο που μπορείτε να κάνετε είναι να πείτε:
Αν εγώ προτιμώ το μπλουζάκι με τον Φρίντμαν από το άλλο με τον Τσε Γκεβάρα, τότε το μπλουζάκι του Φρίντμαν έχει για μένα μεγαλύτερη αξία.
Αν εσείς προτιμάτε το μπλουζάκι με τον Τσε Γκεβάρα από το άλλο με τον Φρίντμαν, τότε αυτό που μπορώ να συμπεράνω είναι πως το μπλουζάκι με τον Τσε Γκεβάρα έχει μεγαλύτερη αξία για σας από αυτό με τον Φρίντμαν.
Κανείς από μας δεν είναι σωστός ή λάθος υπό κάποια αντικειμενική έννοια. Η υποκειμενική αξία είναι το πώς ο καθένας μας αποτιμά την αξία που έχουν αυτά τα μπλουζάκια για τον ίδιο. Είναι ένα από τα πράγματα που κάνουν τον οικονομικό κόσμο λειτουργικό. Αξιολογούμε διαφορετικά τα διάφορα πράγματα, και εκφράζουμε αυτές τις εκτιμήσεις στο πόσα χρήματα είμαστε διατεθειμένοι να πληρώσουμε γι’ αυτά.

 

Απο το LearnLiberty.gr

0