Ο πρώτος φιλελεύθερος διανοούμενος ήταν ο Lao-tzu (老子, Λάο Τσε ή Λάο-τζου ), ο ιδρυτής του Ταοϊσμού. Λίγα είναι γνωστά για τη ζωή του, αλλά προφανώς είχε προσωπική γνωριμία με τον Κομφούκιο (στα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ.) και όπως και ο τελευταίος προέρχονταν από το κράτος του Σουνγκ και καταγόταν από την κατώτερη αριστοκρατία της δυναστείας των Γιν.
Σε αντίθεση με τον αξιοσημείωτο απολογητή (Κομφούκιο) της εξουσίας των φιλόσοφων-γραφειοκρατών, ο Λάο-τζου ανέπτυξε ένα ριζοσπαστικό ελευθεριακό πνεύμα. Για το Λάο-Τζου το άτομο και η ευτυχία του ήταν η βασική μονάδα και ο στόχος της κοινωνίας. Αν οι κοινωνικοί θεσμοί παρεμπόδιζαν την ανθοφορία του ατόμου και την ευτυχία του, τότε οι θεσμοί αυτοί θα έπρεπε να μειωθούν ή να καταργηθούν εντελώς. Για τον ατομικιστή Λάο-Τζου, η κυβέρνηση, με τους “νόμους και τους κανονισμούς της πολυπληθέστερους από τις τρίχες ενός βοδιού”, ήταν ένας φαύλος καταπιεστής του ατόμου και που έπρεπε “να φοβόμαστε περισσότερο από τις μανιασμένες τίγρεις”.
Η κυβέρνηση, συνολικά, πρέπει να περιοριστεί στο ελάχιστο δυνατό, η “αδράνεια” ήταν η σωστή λειτουργία της κυβέρνησης, αφού μόνο η αδράνεια μπορεί να επιτρέψει στο άτομο να ακμάσει και να επιτύχει την ευτυχία. Οποιαδήποτε παρέμβαση της κυβέρνησης, δήλωσε ο Λαο-τζου, θα ήταν αντιπαραγωγική και θα οδηγούσε σε σύγχυση και αναταραχή. Αφού αναφέρθηκε στην κοινή εμπειρία της ανθρωπότητας με την κυβέρνηση, ο Λάο-Τζου κατέληξε σε αυτό το συμπέρασμα:
” Όσα περισσότερα τεχνητά ταμπού και περιορισμοί υπάρχουν στον κόσμο, τόσο περισσότερο εξαθλιώνονται οι άνθρωποι… Όσοι περισσότεροι γίνονται οι νόμοι και οι κανονισμοί, τόσοι περισσότεροι κλέφτες και ληστές θα υπάρξουν. “
Επομένως, η πιο σοφή πορεία είναι να κρατηθεί η κυβέρνηση απλοϊκή και να μην αναλάβει δράση γιατί τότε ο κόσμος «αυτο-σταθεροποιείται». Όπως έλεγε ο Λάο-Τζου, “Ο Σoφός λέει: Δεν δρώ, όμως οι άνθρωποι μεταμορφώνονται, προτιμώ την ηρεμία εν τούτοις οι άνθρωποι είναι δίκαοι, δεν δρώ εν τούτοις οι άνθρωποι πλουτίζουν…”
Ο Λάο-Τζου έφτασε στις προκλητικές και ριζοσπαστικές του νέες ιδέες σε έναν κόσμο που κυριαρχείτο από τη εξουσία του ανατολικού δεσποτισμού. Ποια στρατηγική πρέπει να ακολουθηθεί για την κοινωνική αλλαγή; Ασφαλώς ήταν αδιανόητο για το Λάο-τζου, χωρίς κανένα διαθέσιμο ιστορικό ή σύγχρονο παράδειγμα ελευθεριακής κοινωνικής αλλαγής, να εκθέσει οποιαδήποτε αισιόδοξη στρατηγική, πόσο μάλλον να εξετάσει το ενδεχόμενο σχηματισμού μαζικού κινήματος για την ανατροπή του κράτους. Έτσι λοιπόν ο Λάο-τσέ πήρε τη μοναδική στρατηγική διέξοδο που του φαινόταν δυνατή, συμβουλεύοντας τον γνωστό ταοϊστικό δρόμο της απόσυρση από την κοινωνία και τα εγκόσμια, την υποχώρηση και την εσωτερική ενατένιση.
Νομίζω ότι ενώ οι σύγχρονοι ταοϊκοί υποστηρίζουν την απόσυρση από τα εγκόσμια ως ζήτημα θρησκευτικής ή ιδεολογικής αρχής, είναι πολύ πιθανό ότι ο Λάο-τζου πρότεινε την απόσυρση όχι ως αρχή, αλλά ως τη μόνη στρατηγική που στην απόγνωση του φαινόταν εφικτή για αυτόν. Εάν ήταν απελπισμένος να προσπαθήσει να ξεδιπλώσει την κοινωνία από τις καταπιεστικές σπείρες του κράτους, τότε ίσως θεώρησε ότι η σωστή πορεία ήταν να συμβουλεύει την απόσυρση από την κοινωνία και τον κόσμο σαν τον μοναδικό τρόπο να ξεφύγει από την κρατική τυραννία.
Αυτή η απόσυρση από το κράτος ήταν ένας κυρίαρχος ταοϊστικός στόχος που μπορεί να φανεί στις απόψεις του μεγάλου ταοϊστή Chuang-tzu ( Τσουάνγκ Τζου. 369 π.Χ.- 286 π.Χ.) που, δύο αιώνες μετά το Λάο-τζέ, ώθησε τις ιδέες του δασκάλου του laissez faire στο λογικό τους συμπέρασμα, τον ατομικιστικό αναρχισμό.
Ο επιφανής Chuang-tzu, ένας αξιοσημείωτος λογοτέχνης που έγραψε σε αλληγορικές παραβολές, ήταν ένας άνθρωπος με υψηλό βαθμό μάθησης στο κράτος του Meng και επίσης κατάγοταν από την παλιά αριστοκρατία. Αν και ήταν ένας απλός υπάλληλος στην πατρίδα του, η φήμη του Chuang-tzu ως συγγραφέας εξαπλώθηκε σε όλη την Κίνα, τόσο πολύ ώστε ο βασιλιάς Wei του βασιλείου Chu έστειλε έναν αγγελιοφόρο στον Τσουάνγκ που έφερε μεγάλα δώρα και του πρότεινε να γίνει ο επικεφαλής υπουργός στο κράτος του Wei. Η απροκάλυπτη απόρριψη της προσφοράς του βασιλιά απο τον Τσουάνγκ Τζου είναι μία από τις σπουδαίες δηλώσεις στην ιστορία για τα κακά που υποκρύπτουν οι λαμπερές παγίδες της κρατικής εξουσίας, ήταν μια δήλωση όπως θα άρμοζε από έναν άνθρωπο που ήταν ίσως ο πρώτος αναρχικός του κόσμου:


«Χίλιες ουγγιές χρυσού είναι πράγματι μια μεγάλη αμοιβή και το γραφείο του αρχηγού είναι πραγματικά μια ανυψωμένη θέση. Αλλά εσείς, κύριε, δεν έχετε δεί το θυσιαζόμενο βόδι που περιμένει τις θυσίες στο βασιλικό ιερό του κράτους; Είναι πολύ φροντισμένο και καλοταϊσμένο, γεμάτο με πλούσια μπροκάρ, έτσι ώστε να είναι έτοιμο να οδηγηθεί στον Μεγάλο Ναό. Εκείνη τη στιγμή, αν και θα άλλαζε με μεγάλη ευχαρίστηση τη θέση του με έναν μοναχικό χοίρο, μπορεί να το κάνει; Γι’αυτό λοιπόν, μείνετε μακριά από εμένα! Μην με ενοχλείτε, προτιμώ να περιφέρομαι και να αράζω σε μια λασπώδη τάφρο, για δική μου ευχαρίστηση, από το να τεθώ κάτω από τους περιορισμούς που θα μου επέβαλε ο άρχοντας. Δεν θα αναλάβω ποτέ καμία κρατική υπηρεσία, και ως εκ τούτου θα ικανοποιήσω τους δικούς μου σκοπούς.»


Ο Chuang-tzu επανέλαβε και στόλισε την αφοσίωση του Lao-tzu στο laissez – faire και την αντίθεσή του στον κρατικό νόμο: “Έχει υπάρξει κάτι που άφηνε την ανθρωπότητα μόνη της, δεν υπήρξε κάτι που να κυβερνά την ανθρωπότητα [με επιτυχία]. “Ο κόσμος απλά δεν χρειάζεται διακυβέρνηση, στην πραγματικότητα δεν θα έπρεπε να κυβερνάται». Ο Chuang-tzu ήταν επίσης ο πρώτος που επεξεργάστηκε την ιδέα της «αυθόρμητης τάξης», που αναπτύχθηκε ιδιαίτερα από τον Proudhon στον δέκατο ένατο και από τον F. Α. Hayek της Αυστριακής Σχολής στον εικοστό αιώνα:
«Η ευταξία προκύπτει αυθόρμητα όταν τα πράγματα αφήνονται μόνα τους».
Ο Chuang-tzu, εξάλλου, ήταν ίσως ο πρώτος θεωρητικός που είδε το Κράτος ως μεγάλο λεηλατητή : “Ο μικρός κλέφτης μπαίνει στη φυλακή. Ο μεγάλος ληστής γίνεται κυβερνήτης ενός κράτους”. Έτσι, η μόνη διαφορά μεταξύ των κυβερνητών του κράτους και των λήσταρχων οπλαρχηγών είναι το μέγεθος των καταστροφών τους. Αυτό το θέμα, του κυβερνήτη-ως-ληστή έμελλε να επαναληφθεί, ανεξάρτητα φυσικά, από τον Κικέρωνα και στη συνέχεια από τον Άγιο Αυγουστίνο και άλλους χριστιανούς στοχαστές του Μεσαίωνα.


Murray Rothbard

Μετάφραση Perdiris

0